Fijnstof, een niet zo fijne stof

Iedereen heeft wel eens gehoord over fijnstof, maar wat is het precies en wat doet het met je? In deze blog gaan wij hier dieper op in.

Fijnstof

Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine, onzichtbare, zwevende deeltjes die zowel in de lucht binnenshuis als buitenshuis voorkomen. Ze ontstaan door industrie, landbouw, het verkeer, onze huishoudens, het roken van sigaretten. De deeltjes bestaan meestal uit allerlei stoffen die schadelijk zijn voor je gezondheid.

De natuur zelf maakt ook fijnstof. Saharazand, bodemstof, vulkanische as en zelfs zeezout kunnen zo klein zijn dat we dit ook zien als fijnstof.

Hoe klein is klein nou precies?

Fijnstofdeeltjes zijn kleiner dan 10 micrometer, ofwel 0,001 centimeter. De grootte duiden we aan met het getal achter de term PM. Dat staat voor Particulate Matter, de Engelse benaming voor fijn stof. We onderscheiden drie groepen fijnstof: de deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer (PM10), deeltjes die kleiner zijn dan 2,5 micrometer (PM2,5) en deeltjes die kleiner zijn dan 0,1 micrometer (PM0,1). Die laatste groep noemen we ultrafijnstof.

En dat deze deeltjes echt klein zijn laten we zien in het volgende plaatje. Om dit in perspectief te plaatsen is een menselijke haar afgebeeld. In de menselijke haar zie je in verhouding hoe klein fijnstof precies is. PM10 is meer dan 5 keer kleiner dan de doorsnede van een haar! En PM2.5? deze is zelfs 40 keer kleiner dan de doorsnede. En ultrafijnstof? Tja, kijk vooral naar de onderstaande afbeelding.  Ja echt, zo klein zijn deze vervelende deeltjes.

Fijnstof en gezondheid

Fijn stof inademen beïnvloedt de werking van je luchtwegen, je longen, je hart en je bloedvaten. Of je er ook ziek van wordt, hangt af van je eigen gevoeligheid en de hoeveelheid en het soort fijn stof dat je inademt. De individuele verschillen zijn echter groot. Je kan dus moeilijk voorspellen of jij gezondheidsklachten zal krijgen door het inademen van fijn stof. Heel wat factoren spelen een rol: welk fijn stof je inademt, hoeveel en hoe lang je dit inademt en hoe je lichaam hierop reageert.

(Ongeboren) kinderen, ouderen en mensen met chronische luchtwegziektes of hart- en vaatziektes zijn gevoeliger voor fijn stof. Ze worden mogelijk sneller ziek of hun al aanwezige ziekte verergert.

Vooral als er veel meer stofdeeltjes dan gewoonlijk in de lucht voorkomen (bijv. bij smogperiodes, fijnstof is een van de schadelijke stoffen van smog!) voelen zieke of gevoelige mensen dat sneller dan gezonde mensen. Gelukkig verminderen de klachten meestal weer snel als deze periodes voorbij zijn en de lucht terug minder fijn stofdeeltjes bevat. Behoor je niet tot een gevoelige groep, dan ontwikkel je waarschijnlijk op korte termijn niet zo snel gezondheidsklachten. Toch is er nog steeds een kans dat je op lange termijn wel ziek wordt door blootstelling aan fijn stof. Fijn stof speelt immers een rol in de ontwikkeling van chronische ziektes, zoals sommige kankers (bijv. longkanker).

Hoe komt fijnstof in het lichaam terecht?

Omdat fijn stof voorkomt in zowel de binnen- als buitenlucht, komt er bij elke inademing een zekere hoeveelheid in je lichaam terecht. Gelukkig heeft ons lichaam een natuurlijke defensie om een deel van deze stoffen tegen te houden. Hoe kleiner deze stofdeeltjes, hoe dieper ze in de luchtwegen doordringen als je ze inademt. Zo vormen ze op korte of lange termijn een bedreiging voor je gezondheid.

Zelf kan je een aantal dingen doen om blootstelling aan fijnstof te beperken maar kan je ook een aantal dingen doen om zelf minder fijnstof uit te stoten.

 Beperk de bronnen van fijn stof in je eigen huis. Maak van je huis een rookvrij huis, want tabaksrook is een bron van fijn stof en andere ongezonde stoffen. Ook bij stoken komt fijn stof vrij. Hoe efficiënter en vollediger de verbranding, hoe minder fijn stof er vrij komt.

Het is ingewikkeld om fijnstof buiten het huis te houden. Fijn stof is namelijk zo klein dat het door heel kleine openingen kan komen. Maak je de openingen zo klein dat het fijnstof er niet doorheen kan (bijvoorbeeld met filters), dan verstoppen die openingen en kan de lucht zelf er ook niet meer doorheen.

 Door te weinig ventilatie wordt de luchtkwaliteit in huis meestal slechter dan buiten. Over het algemeen is ventileren via een ventilatiesysteem of het openzetten van ramen goed voor de luchtkwaliteit in huis. In huis zijn namelijk ook veel bronnen van luchtvervuiling aanwezig. Van het fornuis tot huisdieren, stoffen en meubels. Hierdoor is de luchtkwaliteit buiten bijna altijd beter dan binnen. Er zijn uitzonderingen, zoals bij situaties waarbij veel fijnstof vrijkomt. Bijvoorbeeld bij een brand in de omgeving kan het nuttig zijn het ventilatiesysteem uit te zetten, of de ramen/roosters te sluiten, tot de rookpluim voorbij is.

Fijnstof verwachting

Is er dan nog iets goeds te melden? Ja zeker! De hoeveelheid fijnstof (zowel PM10 als PM2.5) in de lucht zijn de afgelopen jaren sterk gedaald. Dit komt door allerlei maatregelen. Zowel het verkeer, maar ook de industrie en de energiesector stoten minder fijnstof uit. De verwachting is dan ook dat door beleidsafspraken de gemiddelde hoeveelheid fijnstof in de lucht de komende jaren verder zal afnemen.

Waarom een goede luchtkwaliteit belangrijk is, voor iedereen, overal en altijd! dus ook binnen..

Zou jij het rechter glas opdrinken? waarschijnlijk niet, maar toch doet een groot deel van de Nederlanders dit wel als het gaat om de lucht gaat die ze inademen.

Rondom voeding, slaap en beweging denken we tegenwoordig steeds bewuster na over de invloed op onze gezondheid. Maar over wat wij inademen?

De coronapandemie heeft ons meer bewust gemaakt om goed te zorgen voor de luchtkwaliteit op school, op kantoor en thuis. En terecht! de lucht die we inademen heeft invloed op hoe we leren, werken, ontspannen en op onze gezondheid.

In de afgelopen jaren is er vraag ontstaan naar schone lucht, vooral ​​onder mensen die een gezond leven belangrijk vinden. Als het om luchtkwaliteit gaat maken de meesten mensen zich zorgen over de luchtvervuiling buiten, maar hebben minder aandacht voor luchtvervuiling binnen. In huis zijn of op kantoor zijn beschermd ons niet tegen vervuilde lucht, integendeel…

Ongemerkt zijn we de laatste decennia veel meer binnen gaan leven. Daar waar het enkele generaties geleden nog veel normaler was om buiten te spelen, op de markt boodschappen te doen, buiten les te krijgen en fietsend of lopend naar ons werk te gaan, begeven we ons nu alleen nog buiten wanneer we ons verplaatsen tussen de gebouwen waarin we wonen, werken, leren of sporten. Dit is opgeteld zelden meer dan enkele tientallen minuten per dag. Ook jonge kinderen spelen steeds meer binnen, zo bleek uit onderzoek van Jantje Beton.

Het grootste deel van de Nederlanders is zich niet bewust dat binnenlucht tot wel vijf keer meer vervuild kan zijn dan de buitenlucht. Veel Nederlanders onderschatten de impact van het binnen leven op hun gezondheid. Des te zorgwekkender is het dat Nederlanders gemiddeld 80% tot 90% van hun tijd binnen doorbrengen.

‘Bij een ongezonde lucht denken mensen vaak aan vervuilende fabrieken of drukke snelwegen’ zegt Philomena Bluyssen, hoogleraar Indoor Environment bij de Technische Universiteit Delft.

“Wat de meeste mensen niet beseffen, is dat ook bepaalde vervuilende, ziekmakende stoffen in alledaagse huishoudelijke voorwerpen de luchtkwaliteit binnen kunnen verslechteren. Voorbeelden zijn schoonmaakmiddelen, plastic speelgoed maar ook bouwmaterialen.” Ook veel alledaagse activiteiten – koken, schoonmaken, douchen, de was drogen, kaarsen branden en zelfs printen – beïnvloeden de luchtkwaliteit in huis. “Daarnaast speelt ventilatie natuurlijk een belangrijke rol,” aldus Bluyssen.

Start vandaag nog met goed ventileren! De basis hiervoor? zorg voor een constante ventilatie en lucht ruimtes regelmatig. Wat hiermee precies wordt bedoeld bespreken wij in onze volgende blog.

Blijf ventileren, vooral nu!

Ventileren’ een veel gehoord woord afgelopen tijd. Over het belang van ventileren wordt veel gesproken. Maar niet alleen vanwege het mogelijke besmettingsgevaar is goed ventileren belangrijk. Vieze lucht kan veel andere klachten veroorzaken zoals hoofdpijn, concentratieverlies, angst, luchtwegproblemen en irritatie van slijmvliezen. In de huidige tijd waarin we veel binnen zijn is het extra van belang om goed te ventileren.

Ventileren is iets anders dan luchten

Veel mensen denken dat het even openzetten van een raam of deur voldoende is om een ruimte van frisse lucht te voorzien. Dit noemen we luchten. Luchten is nuttig om snel vervuilde lucht, bijvoorbeeld na het verven of koken, af te voeren en verse buitenlucht naar binnen te halen maar het is geen vervanging van ventileren. Het effect is namelijk snel weg; zodra het raam of deur dicht is hoopt de vervuiling zich weer op. Daarom is ventileren noodzakelijk voor een constante stroom van verse lucht, 24 uur per dag.

Ventilatie en gezondheid

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat veel mensen bij elkaar in een afgesloten, slecht geventileerde ruimte hét recept is voor een snelle verspreiding van virussen. Denk hierbij aan het coronavirus, of de jaarlijks voorkomende verkoudheids- en griepvirussen. Door te ventileren verdun je de vervuiling door lucht toe te voeren en vervuilde lucht af te voeren, dit geeft minder kans op besmetting.

Daarnaast leidt onvoldoende ventilatie tot een hoge luchtvochtigheid en een hoge concentratie van verontreinigde stoffen. De vervuilde binnenlucht blijft anders in de ruimte hangen, waardoor je last kan krijgen van verschillende gezondheidsklachten zoals hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of zelfs concentratieproblemen kan krijgen.

Goed ventileren is dus nodig voor je gezondheid! Realiseer je dat vroeger de luchtverversing vaak vanzelf verliep via naden en kieren. Maar met de moderne bouwtechnieken gebeurt dat niet meer en is andere ventilatie nodig; vuile lucht moet eruit en schone lucht moet aangevoerd worden.


Hoe zit het met ventilatie en Covid-19?

Het coronavirus, Covid-19, veroorzaakt problemen aan de luchtwegen. Het wordt vooral verspreid via hele kleine druppeltjes in de lucht. Door hoesten, niezen en zelfs praten komen deze microdruppels in de lucht terecht. Als een besmet persoon hoest komen er gemiddeld wel 10.000 druppels vrij. De relatief grote druppels vallen direct op de grond (hierom is het advies om 1,5 m afstand te houden). De microdruppels, aerosols genoemd, zijn zo klein en licht dat ze lang in een ruimte blijven hangen, waar ze andere mensen kunnen besmetten.

Dat beter ventileren tot minder besmettingen leidt, is echter (nog) niet bewezen volgens de RIVM. Verder onderzoek wordt gedaan. Maar de relatie tussen ventileren en een gezond leefklimaat wordt wederom erkend!

Rutte gaf het aan in de persconferentie van 14 juli 2021: de kernboodschap was “gooi de ramen open”!

5 Basistips voor goede ventilatie

1. Zet gevelroosters en klepramen open en maak deze minimaal 2 keer per jaar schoon

2. Zet ramen op een kier

3. Zorg voor goed onderhoud en de juiste afstemming van mechanische ventilatie

4. Beperk het aantal mensen in een ruimte

5. Gebruik een CO2-meter als die in de ruimte aanwezig is

Aero-wat?

In onze vorige blog schreven wij kort iets over aerosolen en het belang van ventilatie. Het nut en de noodzaak hiervan maken wij duidelijk in deze blog.

De WHO en het RIVM gaan ervanuit dat het virus op twee manieren wordt verspreid: via speekseldruppeltjes die besmette personen al hoestend of niesend verspreiden en via besmette oppervlakken die je met je handen aanraakt. Voor de meesten van ons geen nieuws onder de zon. Desondanks zijn vele onderzoekers, wetenschappers en virologen ervan overtuigd dat dit ook kan gebeuren door microscopische kleine speekseldruppeltjes, ofwel door aerosolen, die lang in de lucht kunnen blijven hangen.

In de talkshow van Humberto op jl. 28-11-21 werd door viroloog Marc van Ranst ook weer benadrukt dat ventilatie van groot belang is om het verspreiden van virussen (in dit geval coronavariant Omikron) te minimaliseren.

Hoogleraar binnen milieu Philomena Bluyssen van TU Delft ‘we weten uit eerder onderzoek naar MERS- en SARS-virussen dat aerosolen een rol spelen’ vertelt ze ‘zolang we dit niet helemaal zeker weten voor Covid19, zouden we op zijn minst moeten zorgen dat we het risico zo klein mogelijk houden’

Bluyssens heeft samen met ander onderzoekers een proefopstelling gemaakt om te onderzoeken hoe verspreiding van aerosolen plaatsvindt in een afgesloten ruimte.

De bevindingen vanuit dit onderzoek bevestigen de noodzaak van het ventileren om hiermee de hoeveelheid ronddwarrelende aerosolen te verminderen zodat besmette aerosolen anderen minder snel kunnen besmetten.

Om goed te zien wat ventileren kan doen om de aerosolen te minimaliseren, en daarmee het risico op verspreiden van virussen, verwijzen wij graag naar het volgende youtube filmpje:

Wat kunnen we nu concluderen?

  • De concentraties uitgeademde aerosolen bouwen snel op in een slecht geventileerde ruimte.

  • Ventilatie met buitenlucht helpt om de concentratie aerosolen te verkleinen

  • Dwars ventilatie (luchten) zorgt voor terugdringen aerosolen en maakt de lucht schoon van aerosolen (nadat mensen uit de ruimte zijn)