Fijnstof, een niet zo fijne stof

Iedereen heeft wel eens gehoord over fijnstof, maar wat is het precies en wat doet het met je? In deze blog gaan wij hier dieper op in.

Fijnstof

Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine, onzichtbare, zwevende deeltjes die zowel in de lucht binnenshuis als buitenshuis voorkomen. Ze ontstaan door industrie, landbouw, het verkeer, onze huishoudens, het roken van sigaretten. De deeltjes bestaan meestal uit allerlei stoffen die schadelijk zijn voor je gezondheid.

De natuur zelf maakt ook fijnstof. Saharazand, bodemstof, vulkanische as en zelfs zeezout kunnen zo klein zijn dat we dit ook zien als fijnstof.

Hoe klein is klein nou precies?

Fijnstofdeeltjes zijn kleiner dan 10 micrometer, ofwel 0,001 centimeter. De grootte duiden we aan met het getal achter de term PM. Dat staat voor Particulate Matter, de Engelse benaming voor fijn stof. We onderscheiden drie groepen fijnstof: de deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer (PM10), deeltjes die kleiner zijn dan 2,5 micrometer (PM2,5) en deeltjes die kleiner zijn dan 0,1 micrometer (PM0,1). Die laatste groep noemen we ultrafijnstof.

En dat deze deeltjes echt klein zijn laten we zien in het volgende plaatje. Om dit in perspectief te plaatsen is een menselijke haar afgebeeld. In de menselijke haar zie je in verhouding hoe klein fijnstof precies is. PM10 is meer dan 5 keer kleiner dan de doorsnede van een haar! En PM2.5? deze is zelfs 40 keer kleiner dan de doorsnede. En ultrafijnstof? Tja, kijk vooral naar de onderstaande afbeelding.  Ja echt, zo klein zijn deze vervelende deeltjes.

Fijnstof en gezondheid

Fijn stof inademen beïnvloedt de werking van je luchtwegen, je longen, je hart en je bloedvaten. Of je er ook ziek van wordt, hangt af van je eigen gevoeligheid en de hoeveelheid en het soort fijn stof dat je inademt. De individuele verschillen zijn echter groot. Je kan dus moeilijk voorspellen of jij gezondheidsklachten zal krijgen door het inademen van fijn stof. Heel wat factoren spelen een rol: welk fijn stof je inademt, hoeveel en hoe lang je dit inademt en hoe je lichaam hierop reageert.

(Ongeboren) kinderen, ouderen en mensen met chronische luchtwegziektes of hart- en vaatziektes zijn gevoeliger voor fijn stof. Ze worden mogelijk sneller ziek of hun al aanwezige ziekte verergert.

Vooral als er veel meer stofdeeltjes dan gewoonlijk in de lucht voorkomen (bijv. bij smogperiodes, fijnstof is een van de schadelijke stoffen van smog!) voelen zieke of gevoelige mensen dat sneller dan gezonde mensen. Gelukkig verminderen de klachten meestal weer snel als deze periodes voorbij zijn en de lucht terug minder fijn stofdeeltjes bevat. Behoor je niet tot een gevoelige groep, dan ontwikkel je waarschijnlijk op korte termijn niet zo snel gezondheidsklachten. Toch is er nog steeds een kans dat je op lange termijn wel ziek wordt door blootstelling aan fijn stof. Fijn stof speelt immers een rol in de ontwikkeling van chronische ziektes, zoals sommige kankers (bijv. longkanker).

Hoe komt fijnstof in het lichaam terecht?

Omdat fijn stof voorkomt in zowel de binnen- als buitenlucht, komt er bij elke inademing een zekere hoeveelheid in je lichaam terecht. Gelukkig heeft ons lichaam een natuurlijke defensie om een deel van deze stoffen tegen te houden. Hoe kleiner deze stofdeeltjes, hoe dieper ze in de luchtwegen doordringen als je ze inademt. Zo vormen ze op korte of lange termijn een bedreiging voor je gezondheid.

Zelf kan je een aantal dingen doen om blootstelling aan fijnstof te beperken maar kan je ook een aantal dingen doen om zelf minder fijnstof uit te stoten.

 Beperk de bronnen van fijn stof in je eigen huis. Maak van je huis een rookvrij huis, want tabaksrook is een bron van fijn stof en andere ongezonde stoffen. Ook bij stoken komt fijn stof vrij. Hoe efficiënter en vollediger de verbranding, hoe minder fijn stof er vrij komt.

Het is ingewikkeld om fijnstof buiten het huis te houden. Fijn stof is namelijk zo klein dat het door heel kleine openingen kan komen. Maak je de openingen zo klein dat het fijnstof er niet doorheen kan (bijvoorbeeld met filters), dan verstoppen die openingen en kan de lucht zelf er ook niet meer doorheen.

 Door te weinig ventilatie wordt de luchtkwaliteit in huis meestal slechter dan buiten. Over het algemeen is ventileren via een ventilatiesysteem of het openzetten van ramen goed voor de luchtkwaliteit in huis. In huis zijn namelijk ook veel bronnen van luchtvervuiling aanwezig. Van het fornuis tot huisdieren, stoffen en meubels. Hierdoor is de luchtkwaliteit buiten bijna altijd beter dan binnen. Er zijn uitzonderingen, zoals bij situaties waarbij veel fijnstof vrijkomt. Bijvoorbeeld bij een brand in de omgeving kan het nuttig zijn het ventilatiesysteem uit te zetten, of de ramen/roosters te sluiten, tot de rookpluim voorbij is.

Fijnstof verwachting

Is er dan nog iets goeds te melden? Ja zeker! De hoeveelheid fijnstof (zowel PM10 als PM2.5) in de lucht zijn de afgelopen jaren sterk gedaald. Dit komt door allerlei maatregelen. Zowel het verkeer, maar ook de industrie en de energiesector stoten minder fijnstof uit. De verwachting is dan ook dat door beleidsafspraken de gemiddelde hoeveelheid fijnstof in de lucht de komende jaren verder zal afnemen.